مروری بر کتاب «روح الله» نوشته هادی حکیمیان – پرونده کتاب «روح الله» 3
از خمین تا نوفل لوشاتو
مگر میشود مطالعه زندگی رهبر یک انقلاب جذابیتی نداشته باشد؟! چه برسد به آن که آن رهبر خمینی کبیر باشد. در اکثر مواقع رخدادهای تاریخی ثبت و ضبط می شوند و پرداختن به شخصیت اثرگذار در کنار ذکر وقایع به حاشیه می رود. هادی حکیمیان با هنرمندی تمام در دل بیان وقایع و اتفاقات تاریخ معاصر ما را با شخصیت امام خمینی(ره) آشنا میکند.
در مورد انقلاب سال ۵۷ و رهبر آن کتابهای زیادی نگاشته شده است. نمونه کامل و جامع آن کتاب زندگی و زمانه آیت الله خمینی از نشر سایان است. اما وجه تمایز «روح الله» که شهرستان ادب آن را منتشر کرده با دیگر منابع این است که فقط قصد ذکر وقایع و بازگو کردن تاریخ را ندارد. نویسنده در ۴۱۲ صفحه کوشیده است تا با تلفیق حقایق تاریخی و داستان -در عین رعایت مرز آن ها- مطالب را به گونه ای مطرح کند که مخاطب از دل آن هم با سیر وقایع منتج به انقلاب آشنا شود و هم با شخصیت امام خمینی(ره).
تمرکز اصلی کتاب بر شناخت روح الله هست .کتاب از ۱۳ خرداد سال ۱۳۴۲ شروع و به ۱۵ خرداد سال۱۳۶۸- رحلت امام خمینی(ره)- منتهی میشود. در این بین ما برگشتهایی به سالهای قبل هم داریم. در ۱۰ فصل با عناوین خلاقانه، با روزهای سخت و تاریک فشار بر روحانیون در دوره رضاخانی، فضای حاکم بر حوزهها، رفتار حکومت و دولتمردان، حضور استعمار گونه خارجیها، بالاخص آمریکاییها، شرایط و احوالات زندگی مردم و شخصیت روح الله آشنا میشویم.
کتاب با سخنرانی ۱۳ خرداد ۱۳۴۲ امام خمینی(ره) در فیضیه شروع میشود. تلفیق واقعیت و تصور نویسنده باعث جذاب شدن روایتها میشود. در خلال فصل ها، سیاستهای دین ستیز پهلوی اول و فشارهای او به جامعه دیندار و متدین و سنتی و از همه بیشتر روحانیون به خوبی توضیح داده شده است. دورهای که به گفته حاج آقا روح الله: «به همه بد و سخت گذشت»
رحلت آیتالله بروجردی، ماجرای قیام ۱۵ خرداد، جریان انقلاب سفید و رفراندوم آن، کاپیتولاسیون و اهم اتفاقات دهههای پایانی سلسله پهلوی را در فصول بعد روایت کرده است. اهمیت شناخت صحیح از تأثیرگذارترین شخصیت ایران معاصر، به خصوص برای جوانان انکارناپذیر است و این مهم را نویسنده با بیان جذاب، روایت داستانی و استفاده بهجا از خاطرات و منابع افراد معروف و مشهور معاصر به خوبی انجام داده است. بیان بدون تکلف حکیمیان از ویژگیهای مثبت کتاب است.
با این که فصل بندیهای کتاب بر اساس سیر زمانی نیست اما به گونهای پیش میروند که پله به پله مخاطب را به هدف نهایی نویسنده میرسانند. از لحاظ محتوا از خاطرات و مکتوبات افراد با طیفهای فکری مختلف استفاده شده و این بر ارزش کتاب افزوده است. علاوه بر این، متن تقریظ رهبر شهید بر این کتاب که در سال ۱۴۰۴ منتشر شد، بر صحت اطلاعات و درستی شناخت نویسنده از شخصیت امام خمینی (ره) صحه میگذارد.
در قسمتی از کتاب میخوانیم:
«امام با اقتدار خارق العاده خود بارها اراده مردم را به آزمون گرفت؛ از امر به نادیده گرفتن قانون حکومت نظامی شاه، تا فراخواندن تودهها به جنگ و سرانجام مقاومتی همه جانبه در برابر تحریم های آمریکا.
فراخواندن مردم به «روزه سیاسی» در شرایطی که غربیها هر لحظه منتظر فرو ریختن جامعه ایران تحت محاصره بودند، نشان از هوش سرشار و خلاقیت والای آیت الله دارد».
کتاب «روح الله» به خوبی توانسته است دیدی جامع و همه جانبه در حد بضاعت خود از امام خمینی ارائه بدهد. علاوه بر آن اطلاعات تاریخی و سیاسی خوبی به مخاطب میدهد. با مطالعه این کتاب من متوجه شدم که چقدر در معرفی شخصیت امام به مردم، خصوصاً جوانان کم کاری شده است و چقدر جا دارد که به زندگی و منش امام خمینی پرداخته شود و این کتاب گوشهای از این خلأ را پر میکند.
کتاب روان و گیرا هست اما به دلیل اطلاعات تاریخی نسبتاً زیادی که به مخاطب ارائه میدهد بهتر است که آن را جرعه جرعه خواند. برای کسانی که به تاریخ معاصر علاقهمند هستند، علی الخصوص جوانان، مطالعه کتاب را سودمند میدانم.
