مروری بر کتاب «خسی در میقات» نوشته جلال آل احمد
آن حج متفاوت
زینب سادات جزایری:
شاید اسم سفر حج که بیاید؛ انتظار سفری عرفانی و تحول عمیق و روایت زیارت با اشک و آه داشته باشیم اما واقعیت همیشه با تصورات ما یکسان نیست.
جلال آلاحمد انسان متفاوت و جسوری بوده است؛ چه زمانی که از طلبگی و خانواده روحانی به عضویت حزب توده در میآید؛ چه زمانی که بر خلاف تصور جریان مذهبی به اسرائیل سفر میکند و چه زمانی که برخلاف روشنفکرهای آن زمان، با غرب زدگی مبارزه میکند و به سفر حج میرود.
«خسی در میقات»، از آثار معروف جلال است که بعد از پنجاه سال هنوز هم خواننده دارد؛ آن قدر که انتشاراتهای مختلفی آن را چاپ کردهاند. من نسخه انتشارات مجید را خواندم. در این سفرنامه، مهمان روایت خواندنی از سفر حج جلال در سال ۴۳ میشویم؛ در خلال سفرنامه او میتوان به مشکلات حج در آن زمان و مسائل و مشکلات کشور عربستان پیبرد.
نویسنده در خلال بازگو کردن سیر سفرش، گاهی انگار بلند بلند فکر میکند؛ گاه گریزهایی انتقادی به عربستان میزند، گاه غرب زدگی را مذمت میکند و گاه واگویههای شخصیاش را بیان میکند. علاوه بر صداقت، جزئی نگری و لحن انتقادی نویسنده، صراحت کلام نویسنده، غرب ستیزی و سنت ستیزیاش نیز در کتاب قابل لمس است؛ اما سنت ستیزیاش از مخالفت با روضه خوانی تا احکام گویی ممکن است به دلتان ننشیند. حتی ممکن است با خواندن قسمتهایی از کتاب از صداقت نویسنده تعجب کنید؛ مثل نمازی که پس از چند وقت بینمازی در حج میخواند یا زیبایی زنانی که در حج دیده را توصیف میکند.
از نقاط قوت این سفرنامه ۱۸۴ صفحهای، به تصویر کشیدن صحنههای سفر به جای تعریف صرف است؛ به طوری که میتوان با اتوبوس مسافران طعم حج ۵۰ سال پیش را با همه سختیهایش چشید؛ سختیهای زندگی مسافران متفاوت در یک حسینیه طوری که یک نفر در میانه سفر از سفرش منصرف میشود؛ آن قدر که حتی کلافگی جلال از غر زدنهای هم کاروانیهایش هم در کتاب آمده است!
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
«بزرگترین غبن این سالهای بینمازی از دست دادن صبحها بوده؛ پیش از آفتاب که برمیخیزی انگار پیش از خلقت برخاستهای.»
اگرچه کتاب نثری روان و خواندنی دارد که به راحتی میتوان با آن همراه شد اما اگر از سفرنامه حج صرفا انتظار معنویت دارید؛ این کتاب انتخاب مناسبی نیست در غیر این صورت، لحن انتقادی و صادقانه و همراهی با روزنوشت های حج ۵۰ سال گذشته قطعا برایتان دلپذیر خواهد بود.
